صداهاي کشيده

صداى كشيده فتحه

هـر گاه بعد از صداى كوتاه (فتحه ، كسره و ضمّه ) حرفى همجنس آنها قرار گيرد، آن حروف باعث كشيده شدن صداى حركات مى شوند كه به شرح هر كدام مى پردازيم :
اگر بعد از حرف مفتوح ، الفى قرار گيرد (َا) اين الف باعث كشيده شدن صداى فتحه مى شود و به اين الف ، (الف مدّى ) مى گويند، مانند :
نَبَاتِ ـ ثَانِىَ ـ تَكَادُ ـ عَذَابُ
نكته : در كتابت اوليه ، الف مدّى بعضى از كلمات را به جهاتى نمى نوشتند، بعدها كه قرآن را بـراى صحّت تلاوت علامت گذارى كردند، در چنين مواردى با اضافه كردن يك الف كوچك ، در كنار حرف مفتوح (ـَـ) لزوم تلفظ صداى فتحه كشيده را روشن ساختند مانند:
رُبَـعَ ـ ثُلَـثَ ـ يُجَـدِلُ - مَسَـجِدَ ـ حُرُمَـتِ
نحوه علامتگذارى الف مدّى در رسم الخط فارسى
در قـرآنـهـاى بـا رسـم الخـط فـارسـى (قـرآن مـجيد با ترجمه الهى قمشه اى ، قرآن مجيد با ترجمه عبدالمحمد آيتى و ...) فتحه قبل از الف مدى را به صورت ايستاده (ـ) علامت گذارى كرده اند تا نشانگر تلفظ فتحه با صداى كشيده باشد مانند :
لَساحِرانِ ـ مَشارِقُ ـ مَغارِبُ ـ بِكَلِماتِ
در مواردى هم كه الف مدى در كتابت اوليه نوشته نشده ، در رسم الخط فارسى فقط با قرار دادن فتحه ايستاده بر روى خود حرف ، نشان داده اند كه آن حرف بايد با صداى كشيده تلفظ شود مانند:
هذا ـ كَذلِكَ ـ سَمواتِ ـ قِيمَةُ

تمرين 1

كـلمه هاى زير يك بار جدا جدا و بار ديگر روى هم نوشته شده است ، آنها را بخش بخش و بعد به هم پيوسته بخوانيد. (در مثالها از هر دو رسم الخط آورده شده است )
لِ‍ مَالِ مَا
قَا لَ قَال
عِ‍بَادُ عِبَادُ
شِ‍قَاقَ شِقَاقَ
فَ‍اِذَا فَاِذَا
زَاجِ‍رَاتِ زَاجِرَاتِ
ضَ‍لَالَ‍‍ةَ ضَلَالَةَ
اَماناتِ اَماناتِ
مُسافِحاتِ مُسافِحاتِ
مُ‍نافِ‍قاتِ مُنافِقاتِ

تمرين 2

كـلمـات زير را به صورت شمرده بخوانيد (در مثالها از هر دو رسم الخط آورده شده تا متعلمان با هر دو رسم الخط آشنايى كافى پيدا كنند.)
نـَئَا(نـَــا) ـ اَرَادَ ـ رَءَاهُ(رَ اهُ) ـ اذانَ(ءَاذَانَ) ـ لَسـاحـِرانِ ـ مـَنـفـِعُ ـ يـا جـِبَالُ ـ بِكَلِمَاتِ ـ رِعايَتِها ـ سـِقـَايَةَ ـ عَصَاكَ ـ لاَغَالِبَ ـ ضَاقَ ـ يُرادُ ـ ظاهِرُ ـ رَوُاحُهَا ـ ظَالِمِ ـ ذَ لِكَ ـ قالَ ـ فَتَابَ ـ تُجادِلُكَ ـ فـَلاَ كـاشـِفَ ـ بـِلِسـَانـِكَ ـ عِبادِنا ـ لَنا ـ فَصِيَامُ ـ بِنَاصِيَتِهَا ـ تَكادُ ـ نُسارِعُ ـ فَمَا كَانَ ـ مَالَهَا ـ

صداى كشيده كسره

هـرگـاه بـعـد از حـرف مـكسور (كسره دار) حرف ياء قرار گيرد (ـِ ى ) اين ياء باعث كشيده شدن صـداى كـسـره مـى گـردد (مانند صداى (اى ) در لفظ فارسى ) از اين رو به آن (ياء مدّى ) مى گويند، مانند:
كَلاَمِى ـ فِيهَا ـ كَريمُ ـ مَجِيدُ
نحوه علامت گذارى ياء مدىّ در رسم الخط فارسى
در قـرآنـهاى با رسم الخط فارسى ، كسره قبل از ياء مدىّ را به صورت ايستاده گذاشته اند تا علامت تلفظ كسره با صداى كشيده باشد مانند:
صارِمينَ ـ فَكِهينَ ـ فاكِهينَ ـ اَساطيرُ

تمرين 1

كـلمـه هـاى زير يك بار جدا جدا و بار ديگر با هم نوشته شده است آنها را بخش بخش و به هم پيوسته بخوانيد: (مثالها از هر دو رسم الخط نوشته شده است )
اَبِى اَبِى
فِي‍‍هِ فِيهِ
عِ‍بادى عِبادى
يُ‍ري‍دُ يُريدُ
كَ‍لاَمِى كَلاَمِى
اَرَادَنِى اَرَادَنِى
حَافِ‍ظِي‍نَ حَافِظِينَ
صَـ‍دِقِي‍نَ صَـدِقِينَ
بِ‍مَ‍صَـ‍بِي‍حَ بِمَصَـبِيحَ

تمرين 2

كلمه هاى زير را به صورت تمرين شماره 1 نوشته و بخوانيد:
سِينِينَ ـ حَدِيدَ ـ يُعيدُ ـ مَصيرُ ـ عَمَلى ـ الِهَتى ـ اَبَابِيلُ ـ اِيَمانُهَا ـ لِاِ يلافِ ـ سَفيهُنا ـ وَسيلَةَ ـ صـَادِقينَ ـ لِعِبادى ـ خاشِعينَ ـ صَابِرينَ ـ شَيَاطينُـ مُنافِقينَ ـ اَفَعَيِينَا ـ مُتَقابِلينَ ـ فَمُلاقيهِ ـ اخَرينَ ـ اَسَاطِيرُ ـ ثَمَانِينَـ كْاذِبينَ ـ سافِلينَ ـ مُغِيرَاتِ ـ قَمِيصِى ـ كَرِيمُ لاِِيلافِ

صداى كشيده (ضمّه )

هـرگـاه بـعـد از حـرف ضـمه دار (مضموم ) حرف واو قرار گيرد (ـُ و) آن حرف با صداى ضمه كـشـيـده (مـانـنـد (او)ى فارسى ) تلفظ مى شود و به اين واو كه سبب كشيده شدن صداى ضمه گرديده ، (واو مدىّ) مى گويند.
شـكل نوشتن صداى ضمه كشيده در رسم الخط فارسى و عربى قرآن يكسان است . كلماتى كه صداى ضمه كشيده دارند مثل :
يُوقِنوُنَ ـ لَظَالِمُونَ ـ فَعَقَرُوها ـ فَكِيدُونِ

تمرين 1

كلمه هاى زير يك بار جدا جدا و بار ديگر با هم نوشته شده است . آنها را بخش بخش و به هم پيوسته بخوانيد:
اُوثَ‍ اُوتَ
طُورِ طُورِ
اُوذي‍نا اُوذينا
يُوفُونَ يُوفُونَ
اَقُومُ اَقُومُ
قُ‍لُ‍وبُ‍نا قُلُوبُنا
يُوقِ‍نُونَ يُوقِنُونَ
تَ‍خَافُونَ تَخَافُونَ
فَ‍‍عَ‍قَ‍روُهَا فَعَقَرُوهَا
لَ‍ناكِ‍بُونَ لَناكِبُونَ

تمرين 2

كلمه هاى زير را به صورت تمرين شماره 1 نوشته و بخوانيد:
بـُطـُونِ ـ يـَكـُونُ ـ نُوحيها ـ هارُونَ ـ اتُونى ـ صُدُورُ ـ يُوعَدُونَ ـ يَتُوبُونَ ـ تُوقِدُونَ ـ يَمُوتُونَ ـ كالِحُونَ ـ يَقُولُونَ ـ ظالِمُونَ ـ تَصِفوُنَ ـ يَكيدُونَ ـ يَعُودُونَ ـ يُقاتِلُونَ ـ لايَجِدُونَ ـ فَذَبَحُوها ـ يُظاهِرُونَ ـ يَتَخافَتُونَ ـ فَسَيَقُولُونَ ـ يُبايِعُونَكَ ـ وَاَطيعُونى ـ فَعَقَرُوها